Eigenlijk had ik me voorgenomen me afzijdig te houden: ik wilde mijn mening over de stellingen in de Onderwijsagenda niet kwijt. Ik ben normaal gesproken niet te beroerd mijn mening te geven (waarvoor heb je anders een blog), maar in dit geval heb ik in eerste instantie gepast. Tot Havana, het weekblad van de HvA, belde. Dan houd ik mijn mond natuurlijk niet.

De voornaamste reden om niet te reageren op de Onderwijsagenda is dat ik het niet zo interessant vind om te stemmen op dingen die mis zijn in het onderwijs. Natuurlijk, ik heb een mening, en het is op de site van de Onderwijsagenda ook mogelijk die mening toe te voegen. Ik heb echter niet de illusie dat daar iets mee gebeurt.

Daarbij komt dat ik ook vind dat er buitensporig veel aandacht is voor organisatorische zaken: teveel organisatorische rompslomp, te grote klassen. Dat weten we nu wel, en in veel gevallen weten we ook hoe we het moeten oplossen. Die groep aan stellingen vind ik dus niet zo interessant.

Een andere groep van stellingen is interssanter, maar daar ontbreekt dan weer de inhoudelijke uitwerking: het taal- en rekenniveau van kinderen is te laag, de inhoudelijke kennis van docenten is te mager. Prima, ik geloof ook dat het voor een belangrijk deel zo is, maar kom dan maar met oplossingen – dat is nog niet zo eenvoudig. Juist voor die oplossingen is niet veel ruimte op de site.

(Een derde groep stellingen gaat overigens in op de relatie school-ouders. Dit is wel een heel interessant onderwerp, maar dat vergt juist een hele uitgebreide discussie.)

Overigens: men vroeg mij te reageren op de stelling: ‘Het monopolie op kennis bij de docent is verdwenen met de komst van internet’. Lees mijn reactie op pagina 17 van de Havana van deze week. Excuses dat ik zo boos kijk trouwens; misschien omdat Havana mij niet heeft gevraagd op de rammelende constructie van de stelling…

Een toverwoord: competenties. Vaak gepresenteerd als de oplossing voor alle problemen: ja, maar wij zijn competentiegericht! (Waarvan de vrije vertaling dan vaak moet luiden: ons onderwijs is van hoge kwaliteit, volgens de spreker althans.) Niet te verwarren met: zij zijn nog niet competentiegericht, als in, die instelling stelt niets voor.

Toverwoord? Meer een dooddoener. Want zuiver competentie-gericht zijn zegt nog niets over het onderwijs. Het zegt wel iets over de koppeling van het onderwijs met de praktijk – want de competenties zijn de eerste link met de beroepspraktijk. Het is de vertaling van kennis, vaardigheden enzovoort die nodig is om in de beroepspraktijk te kunnen functioneren, naar het onderwijs toe. Om hier echter goed onderwijs op te baseren zullen die competenties nog wel vertaald moeten worden in leerdoelen – en ik mag hopen dat leerdoelen altijd al geformuleerd werden in onze onderwijsinstellingen.

Competenties zullen dus nog steeds uitgewerkt moeten worden, geoperationaliseerd zo je wil, in bruikbare onderwijsdoelen. Nu is het mijn vermoeden dat het daar nogal eens aan schort op de diverse onderwijsinstellingen. Immers, competenties worden vaak instellingsbreed geformuleerd, of in elk geval over meerdere jaren. En hoe zorg je er nu voor dat de vakken die de studenten aangeboden in voldoende mate bijdragen aan die competenties?

De controle of alle competenties in de loop der jaren aan de orde komen is nog wel te doen; controleren of alle competenties op het juiste niveau worden gehaald is al een stuk lastiger. Feitelijk zou je hiervoor ook op een andere, portfolio-achtige manier moeten toetsen. Ik denk echter dat een belangrijk probleem al eerder ligt: het is mijn stelling dat het bij de meeste instellingen ontbreekt aan een goede operationalisatie van de competenties. Natuurlijk zijn de competenties niet uit de lucht komen vallen, en je mag hopen dat het onderwijs ook is ingericht op die competenties; onderwijs verandert echter voortdurend, en de kans is dan groot dat de relatie tussen competenties en onderwijs verwatert.

Omdat daarnaast onze competenties dit jaar opnieuw geformulieerd zijn, zij wij bij onze propedeuse (opnieuw) bezig de competenties in kaart te brengen. Alle door ons geformuleerde competenties worden op dit moment aan het onderwijs getoetst: aan de docenten wordt gevraagd om aan te geven aan welke competenties in hun vak bijgedragen wordt, en ook in welke mate. Als het goed is gaat dit een zeer bruikbaar overzicht opleveren: of de competenties voldoende geborgd zijn in het curriculum, maar ook of er hiaten zijn.

De volgende stap is dan om een mechanisme te realiseren waarmee je continu controleert of de competenties voldoende aan bod komen, maar dat schuiven we nu nog maar even voor ons uit…

Het project Beeld en Geluid is inmiddels een aantal weken onderweg, en zo langzamerhand krijg ik steeds meer zicht op de voor- en nadelen van het projectcoördinator-schap. Nadelen zegt u? Jazeker, het is niet allemaal rozegeur en maneschijn. De positieve gevoelens overheersen, maar het is een flinke klus.

Aan de positieve kant vooral het feit dat je op alle onderdelen van het project invloed uitoefent, en dus een flinke vinger in de onderwijspap hebt. Al is dat niet altijd even makkelijk: mijn kennis van bijvoorbeeld Marketingcommunicatie of Media en Maatschappij is beperkt, wat maakt dat ik niet altijd een mening heb. Je moet dus ook op het oordeel van je collega-docenten kunnen vertrouwen.

De negatieve kant vind ik vooral dat ik soms het gevoel heb op eieren te moeten lopen. Er zitten zoveel variabelen aan zo’n project, dat iedere kleine afwijking grote gevolgen kan hebben. Eigenlijk moet je overal voortdurend bovenop zitten: je bent de spin in het web, je moet alles weten en vooral kunnen inschatten of je in moet grijpen. En wil je ingrijpen, dan moet je er vlug bij zijn; anders is de geest wellicht al uit de fles.

Bij een project op onze instelling worden studentengroepen bij het uitvoeren van de opdracht begeleid door zg. tutoren. Dit zijn ‘gewone’ docenten in de functie van procesbegeleider: zij zijn op dat moment niet actief als inhoudelijk expert, maar moeten de studenten sturen op hun proces. Dus: hoe communiceert men met elkaar, hoe gaat de samenwerking, hoe kunnen de studenten de kwaliteit van het geleverde werk verhogen?

Omdat de rol van een tutor in een project erg belangrijk is (zij zijn toch vaak het eerste aanspreekpunt voor de studenten) kies ik ervoor om alle tutoren regelmatig persoonlijk te spreken. Dat klinkt eenvoudiger dan het is: het zijn er namelijk 30. Op zich lukt dat aardig, maar je ontkomt er niet aan om ook op gezette tijden een overleg te organiseren. Daar manifesteert het op eieren lopen zich het duidelijkst: tutoren zijn erg betrokken, wat natuurlijk positief is, maar ze willen ook allemaal graag hun zegje doen over het project. Het is soms best lastig om als projectcoördinator de touwtjes in handen te houden, en de richting van het project niet te laten beïnvloeden door de input van tutoren.

Zo’n tutoroverleg zal dus nooit mijn hobby worden. Geef mij maar persoonlijk contact.

Onze instelling moet het komend jaar geaccrediteerd worden. Het zal duidelijk zijn dat daar het nodige van afhangt, en deze accreditatie wordt dan ook grondig voorbereid. Op diverse punten zijn we bezig om ons onderwijs nog beter te organiseren.

Eén van de speerpunten van de accreditatie zal het toetsbeleid zijn. Gelukkig zijn we binnen onze instelling al een paar jaar hard bezig om de kwaliteit van onze toetsen te verbeteren, en vanuit de toetscommissie van de propedeuse probeer ik daar mijn eigen bescheiden bijdrage aan te leveren. Voor het grootste deel vind ik dit leuk werk. Het kost veel tijd, en het is soms vermoeiend en een enkele keer frustrerend, maar het levert ook mooie resultaten op.

Sinds een aantal maanden is er ook een centraal overleg, waarin alle toetscommissies van de profielen samenwerken en zich richten op verbeterpunten voor de accreditatie. Een goeie zaak natuurlijk, want toetscommissies kunnen onderling veel van elkaar leren, en we zouden er ook naar moeten streven dat de werkzaamheden op elkaar worden afgestemd.

Deze week ‘mocht’ ik voor het eerst naar dit overleg. Ik moet zeggen dat ik lichtelijk teleurgesteld was. We zijn een uur kwijt geweest aan een discussie over de archivering van toetsen. Voor de accreditatie is dit heel erg belangrijk, maar een discussie over de wijze waarop toetsen gearchiveerd worden, wie daarvoor verantwoordelijk is en wat die verantwoordelijk precies behelst, is toch niet mijn hobby. Het moet gebeuren, dat weet ik ook, maar ik ben graag bezig met de kwaliteit van de toetsen.

Dan is het goed te weten dat we daar wel hard mee bezig zijn. Ik durf een aantal zaken wel op het conto van de toetscommissie propedeuse te schrijven, zoals:

• de kennis over toetsen wordt steeds groter onder collega’s
• we zijn steeds beter in staat om de constructie van toetsen te begeleiden
• eerste en tweede kansen worden tegelijkertijd gemaakt

En zo zijn er nog wel meer aspecten. Vooralsnog richten we ons vooral op meerkeuze-toetsen, omdat daar binnen de propedeuse het zwaartepunt van de toetsing ligt. Op korte termijn zullen we echter ook andere aspecten van de toetsing gaan oppakken.

Langzamerhand kunnen we met onze propedeuse-studenten technisch gesproken een beetje de diepte in. In de eerste periode hielden we ons nog heel erg bezig met basis-computervaardigheden, vanaf nu mogen de studenten ook echt iets maken. We vragen ze namelijk om voor het project van de tweede periode een filmpje te maken.

Hiervoor is een aantal Flip-videocamera’s aangeschaft. Afgelopen week mochten de studenten tijdens een college hier even mee experimenteren, en vanaf volgende week gaan ze met deze camera’s echt opnames maken. Ze zullen voor Beeld en Geluid namelijk de door hen voorgestelde oplossing moeten gaan visualiseren.

Voor veel studenten is dit de eerste keer dat ze echt iets moeten filmen. In de colleges van deze en vorige week krijgen ze daarom een spoedcursus video, met veel aandacht voor de techniek (cameravoering, -perspectieven, licht etc.) en voor het proces van het ontwerpen van een film: concept, scenario en storyboard. Over twee weken zullen ze met behulp van Microsoft MovieMaker gaan monteren.

Volgens mij zijn de studenten er klaar voor. Ze zijn in elk geval enthousiast gestart met het bedenken van ideeën, en ook het uitproberen van de camera vond men erg leuk. We zullen zien waar dat toe gaat leiden.

Op ons instituut is het afgelopen jaar een numerus fixus ingevoerd. De afgelopen jaren nam de instroom van nieuwe studenten namelijk exponentieel toe; tot bijna 1300 studenten in het cursusjaar 2008-2009. De meeste collega’s wilden die groei graag een (gedeeltelijke) halt toeroepen. Ook ik hoorde tot die groep. Het leek zeer aantrekkelijk om je instroom te kunnen begrenzen; wanneer je van tevoren weet hoeveel studenten je kunt verwachten, wordt je onderwijs opeens een stuk beter te plannen.

Om dit te bereiken is over verschillende systemen gediscussieerd, van de nu ingevoerde numerus fixus tot het houden van selectiegesprekken. Woensdag verscheen in de Volkskrant het artikel ‘Selecteren is beter dan loten‘, dat feitelijk pleit voor selectie. Deze uitkomst vond ik niet verbazend. Selectie lijkt een interessante mogelijkheid, maar is zeer arbeidsintensief en met onze aantallen praktisch misschien wel onuitvoerbaar. Bij ons is dus gekozen voor een numerus fixus.

Eind goed, al goed, zou je zeggen. De praktijk is echter wat weerbarstiger. Ik zal jullie de details van dat systeem besparen, mede omdat ze mij ook niet volledig bekend zijn. Ik weet echter wel dat de numerus fixus een zeer complex systeem is, dat zeker ook nadelen heeft. Mede door de werking van het systeem hadden we bij de start van ons cursusjaar opeens minder studenten dan het aantal dat begroot was. En dus zal het heel moeilijk zijn om je aantal exact te begrenzen, wat je uiteindelijk graag wil vanwege de roostering.

Mijn angst was tot nu toe dat we, door het lagere studentenaantal, de numerus fixus voor komend jaar weer in zouden kunnen trekken. Die angst is tot nu toe ongegrond, voor volgend jaar is hij weer aangevraagd. En waarom zou je hem ook intrekken: veel collega’s hebben het gevoel dat we door loting (gemiddeld gesproken) betere en serieuzere studenten hebben. Het zou overigens wel gemakkelijk te verklaren zijn: er bestaat ook onderzoek dat wijst op een correlatie tussen vroeg inschrijven en studieprestaties.

De trein is niet meer te stoppen: de kick-off van het project Beeld en Geluid is achter de rug. Gister togen zo’n 650 studenten van onze opleiding naar het instituut voor Beeld en Geluid. Daar kregen ze het eerste college van het project, en tegelijkertijd de mogelijkheid deze schatkamer van de Nederlandse historie eens van dichtbij te bekijken.

Doel van dit eerste college was vooral om de opdracht te verduidelijken. Wat is de organisatie van het project, en waar wil Beeld en Geluid eigenlijk naar toe? Bij een studentenpopulatie van deze omvang is het namelijk erg belangrijk om scherp te communiceren – iedere afwijking van de boodschap is achteraf erg lastig te herstellen. Ik denk dat we er goed in geslaagd zijn om de opdracht scherp neer te zetten.

Naast dit ‘officiële’ doel hoop je uiteraard ook dat studenten enthousiast worden door eens rond te kunnen lopen bij Beeld en Geluid. Iedere media-student hoort hier natuurlijk geweest te zijn. Iedereen werd dan ook in de gelegenheid gesteld om de Experience te bezoeken; daarnaast waren rondleidingen door het archief van Beeld en Geluid georganiseerd.

Een leuke opsteker was de feedback die we van deze rondleiders terugkregen: zij vonden de studenten erg geïnteresseerd, en gaven aan dat er veel vragen gesteld werden. Met zo’n goede start kan het hopelijk niet meer mis.

Het viel niet mee hoor, de afgelopen weken. Ik heb af en toe met het zweet in mijn handen gestaan om het project klaar te hebben. Maar het staat nu – en we gaan morgen met alle propedeuse-studenten op bezoek bij het Instituut voor Beeld en Geluid. Best spannend, aftellen dus.

Wat was dan zo moeilijk? Om kort te gaan – waarschijnlijk gaan een control freak en zo’n groot project niet samen. Want het is bijna ondoenlijk om bij alles de touwtjes in handen te houden. Zo dacht ik me goed voorbereid te hebben voor het eerste overleg met de tutoren (de docenten die de studentengroepen begeleiden bij het uitvoeren van hun opdracht), en kwamen er toch nog vragen uit voor mij onverwachte hoek. Dat hebben we allemaal weer kunnen bijstellen, maar het geeft wel aan hoe wankel het evenwicht is in zo’n project – en dan vooral het evenwicht tussen theorie en praktijk.

Mede daarom heeft mijn blog er ook wat eenzaam bij gestaan. Ik beloof mijn leven te beteren, en af en toe eens te schrijven over het reilen en zeilen van dit project. Binnenkort bijvoorbeeld meer over dat evenwicht.

Ik mag van mezelf graag zeggen dat ik een redelijk gevoel voor computers heb. Ik ben niet van het wereldvreemde type dat bij iedere muisklik, en de ermee samenhangende reactie van de PC, enthousiast uitroept: “Kijk! Hij begrijpt mij!”, maar ik weet redelijk goed hoe computers werken, en ben ook vrij goed in staat om een PC of Mac als middel te gebruiken om mijn doel te bereiken.

Misschien wel als gevolg daarvan, mag ik een breed bereik aan ICT-onderwijs geven aan onze studenten. Ik geef lessen over Word, Excel en PowerPoint, maar ook over Dreamweaver en InDesign – terwijl ik geen echte ICT-opleiding heb gevolgd (ik heb er nog een vak naast geleerd). Ik geloof dat ook een aantal collega’s denkt dat ik best wel wat kan met een PC, of in elk geval dat ik sneller een oplossing kan suggereren dan dat zij er zelf één kunnen bedenken.

Gelukkig is het nog steeds zo dat ik ook onze studenten wel het nodige heb te vertellen over ICT. Toch merk ik al een aantal jaar dat er wel sprake is van de wet van de remmende voorsprong: sommige studenten kunnen veel, en er zijn er ook altijd een paar die misschien wel meer kunnen dan ik. Gelukkig is dat tot nu toe nooit een probleem geweest, misschien mede doordat onze studenten, gemiddeld gesproken, niet erg graag met een computer werken.

Wat ik echter vooral ook merk, is een veranderende manier van kijken naar de computer – ook bij de studenten met weinig computer-ervaring. En dat is niet zozeer omdat de jongeren van tegenwoordig van het type Homo Zappiens zouden zijn, maar vooral omdat voor hen de computer een hele andere plaats inneemt in de samenleving. Immers, voor de meesten van ons geldt dat de computer op een bepaald moment ons leven binnenkwam – voor de studenten van nu geldt dat de computer er gewoon is - want hij was er al toen zij geboren werden.

Belangrijkste gevolg is dat het gebruiken van een PC veel vanzelfsprekender is. Men is van kinds af aan al gewend om met een computer te werken, en over veel aspecten van de gebruikersinterface zijn veel minder vragen. Natuurlijk zijn er studenten die niet weten wat de Windows Explorer is, of niet onthouden hoe je documenten van internet downloadt,  maar men ziet een PC veel meer als een middel om een doel te bereiken. En ja, dat verschil is ook merkbaar bij vergelijking met een ICT-docent als ik.

Mede daarom heb ik ook zo’n zin in het komende project, waarin studenten gaan onderzoeken hoe jongeren van 12 tot 17 media gebruiken, en de resultaten van dat onderzoek gaan gebruiken om volwassenen vanaf 35 jaar te gaan trainen in mediagebruik. Dat is heel in het kort de opdracht van het komende project. Binnenkort meer hierover.

Pierre Gorissen zal me er wellicht niet dankbaar voor zijn, gezien het feit dat deze post ook weer naar Twitter gaat – maar ik vond de discussie te interessant om voor mijn blog te laten lopen. Deze week namelijk ontspon zich op Twitter een interessante discussie over de voors en tegens van RSS en het posten van blog-website-updates op Twitter.

Geen discussie met een eind, want iedereen heeft zijn of haar eigen voorkeuren en dat is goed. De discussie dwong me echter wel mijn keuzes ten aanzien van RSS readers en Twitter nog eens goed te heroverwegen. Dan is het goed te merken dat ik me nog steeds goed voel bij mijn keuzes.

De mening van Pierre Gorissen en (onder andere) mijn reactie vind je hier. Ik probeer in mijn bijdrage aan de discussie ook de functie te verduidelijken die Twitter heeft in mijn online identiteit.